Ахборот маълумотномалари

2025 йилда Ўзбекистон Республикасининг ер усти сувларининг ифлосланиш ҳолати

тўғрисида маълумот

Ер усти сувлари сифати ҳолати устидан кузатувлар 59 та объектда, 86 та пунктда ва 109 та кузатиш нуқтасида олиб борилди. Туз таркибини, озуқа моддаларини, биоген ифлослантирувчи моддаларни ва махсус ифлослантирувчи таркибий қисмларни аниқлаш учун кимёвий таҳлил ўтказилди. 

2025-йил натижалари бўйича, Тошкент ва Тошкент вилоятидаги сув оқимлари энг катта антропоген юкни кўтаришда давом этмоқда.

Салар канали:

- Тошкент шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида нитритли азот, аммонийли азот, мис, фенол ва озуқа моддалари (БПК5) бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш қайд этилди. Сув оқимининг кислород ҳолати қониқарли бўлиб, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. Бошқа компонентларнинг концентрацияси ўтган йилга нисбатан ўзгаришсиз қолди. СИИ, V синфга - ифлос сувга тўғри келди.

Сув оқимининг ифлосланган қисми Янгийўл шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтаси ҳисобланади. Аммонийли азот, нитритли азот, фенол, нефть маҳсулотлари, мис бирикмалари ва озуқа моддалари (БПК5) бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетган. Кислород танқислиги қайд этилган. Бошқа компонентларнинг концентрацияси ўтган йилга нисбатан сезиларли даражада ўзгармаган. СИИ, V синф - ифлос сувга тўғри келди.

Қорасув канали:

- Ҳисобот даврида Тошкент шаҳрининг юқори ва қуйидаги кузатиш нуқтасидаги нефть маҳсулотлари, нитритли ва аммонийли азот, хром IV, сулфатлар ва минераллашув концентрацияси рухсат этилган концентрациядан (РЭМ) ошмади. Мис бирикмалари ва фенолнинг ортиқча концентрацияси қайд этилди. Сув оқимининг кислород ҳолати қониқарли бўлиб, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ, II-III синфларга - тоза ва ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.

Бозсув канали:

- Ҳисобот даврида Тошкент шаҳрининг юқори ва қуйи кузатиш нуқтасидаги станцияларда, шунингдек, ён бағир қисмида фенол ва мис бирикмаларининг рухсат этилган концентрациясидан ошиб кетиши қайд этилган. Ён бағр қисмида озуқа моддаларининг (БПК5), аммонийли азот, нитритли азот ва хром VI нинг ортиқча миқдори қайд этилган. Оқимнинг кислород режими қониқарли бўлиб, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ, Тошкент шаҳрининг юқори кузатиш нуқтасидаги сув сифати II  синфга (тоза сув), Тошкент шаҳрининг қуйи кузатиш нуқтасида III синфга (ўртача ифлосланган сув) ва ён бағри қисмида IV синфга (ифлосланган сув) тўғри келган.

Чирчиқ дарёси:

- Чирчиқ шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида нитритли азот, аммонийли азот, фенол ва миснинг юқори даражаси кузатилди. Сув оқимининг кислород ҳолати қониқарли бўлди ва эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ, III синф — ўртача ифлосланган сувларга тўғри келди;

- Тошкент шаҳрининг юқори ва қуйидаги кузатиш нуқтасида озуқа моддалари (БПК5), нитритли азот, аммонийли азот, мис ва фенол бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилди. Сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди ва эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ бўйича сув сифати  IV синф- ифлосланган сувларга тўғри келди;

- Новомихайловка аҳоли пунктида фенол, мис, нитритли азот ва хром VI бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилди. Сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ қийматига кўра, сув сифати III синфга - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди;

- Чиноз шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида фенол, мис ва нитритли азот бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилди. Сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди ва эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ маълумотларига кўра, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди. Кузатилаётган бошқа ифлослантирувчи моддалар бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилмади.

Тошкент вилоятидаги сув оқимлари - Сирдарё дарёси, Оҳангарон дарёси ва қишлоқ хўжалиги дренаж тизимлари - ўтган йилдаги каби ўртача даражада ифлосланган. СИИ қийматига кўра, сув сифати тоза ва ўртача ифлосланган сувларнинг II ва III синфларига тўғри келди.

Фарғона водийсидаги сув оқимларининг ифлосланиш даражаси (Қўқонсой, Исфайрамсой, Марғилонсой, Жанубий Фарғона канали ва Ўртақизилтепа коллектори) 2024 йил ҳисобот давридаги ифлосланиш даражасидан сезиларли даражада фарқ қилмади. СИИ қийматига кўра, 2025 йил охирига келиб Фарғона водийсидаги дарёлардаги сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувларга тўғри келди.

Амударё дарёси сувининг сифати 2024 йилги ҳисобот даврига нисбатан деярли ўзгаришсиз қолди. Термиз шаҳридаги кузатиш нуқтасида фенол ва мис бирикмалари учун рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Нукус шаҳридаги кузатиш нуқтасида фенол ва мис бирикмалари учун рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Бошқа ифлослантирувчи моддаларнинг ўртача концентрацияси РЭМ дан паст бўлди. СИИ қийматига кўра, Термиз ва Нукус шаҳарларидаги кузатиш нуқталаридаги сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.

Зарафшон дарёси сувининг кимёвий таркибига асосан Самарқанд, Каттақўрғон ва Навоий шаҳарларидаги саноат корхоналаридан оқова сувлар билан дарёга кирадиган ифлослантирувчи моддалар, шунингдек, қишлоқ хўжалиги ерларидан оқаётган сувлар таъсир қилади.

- 2025-йил даврида Ровот-Хўжа тўғони яқинидаги фон кесишмасида ер усти сувларининг ифлосланиш даражаси фон қийматларидан ошмади ва ўтган йилги ҳисобот даври даражасига мос келди. Мис бўйича кичик ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қийматига асосланиб, сув сифати II синф — тоза сувга тўғри келди;

- Самарқанд шаҳаридаги кузатиш нуқтасида (Оққарадарё сув бўлинмасининг юқори оқими) дарё ифлосланиш даражаси ўтган йилги ҳисобот даврига нисбатан деярли ўзгаришсиз қолди. Мис ва фенол бўйича ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қийматига кўра, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.

- Сиёб коллекторидан қуйидаги кузатиш нуқтасида фенол ва мис бўйича ортиқча даражалар кузатилди. СИИ қийматига кўра, сув сифати II синф - тоза сувга тўғри келди.

- Толлигулён сув ташламаси ён бағридан қуйида мис ва фенол бўйича ортиқча даражалар кузатилди. СИИ қийматига кўра, сув сифати II синф - тоза сувга тўғри келди.

- Каттақўрғон шаҳаридаги кузатиш нуқтасида мис бўйича ошиб кетиш кузатилди. СИИ қийматига кўра, сув сифати II синф (тоза сув) тўғри келди.

- Хатирчи аҳоли пунктидаги кузатиш нуқтасида мис бўйича ошиб кетиш кузатилди. СИИ қийматига кўра, сув сифати II синфга (тоза сув) тўғри келди.

- Навоий шаҳрининг юқори ва қуйидаги кузатиш нуқталарида  минераллашув, сулфатлар, нитритли азот, мис ва фенол бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Навоий шаҳрининг юқори ва қуйидаги кузатиш нуқталарида  сувининг сифати, СИИга кўра, III синфга (ўртача ифлосланган сув) тўғри келди.

Марказий Бухоро коллекторида Бухоро шаҳридан юқоридаги (Вобкент кўприги) ва қуйидаги (Ромитан кўприги) кузатиш нуқталарида фенол, мис бирикмалари, озуқа моддалари (ХПК), сулфатлар ва минераллашувнинг юқори ифлосланиш даражасини қайд этилди. СИИ қийматига кўра, Бухоро шаҳрининг юқори ва қуйидаги кузатиш нуқтасида сув сифати III синфга - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди. Бошқа ифлослантирувчи моддаларнинг ўртача концентрацияси РЭМ дан паст бўлди.

Амударё ҳавзасидаги энг йирик дарёлар - Сурхондарё ва Қашқадарё - ўтган йилгидек ўртача ифлосланган. СИИ қийматига кўра, сув сифати II ва III синфларга - тоза ва ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.

СИИ бўйича сув ифлосланиши мезонлари ва сув сифати яхшиланиши (ёмонлашиши) мезонлари