2026-йил 1-чорагида ер усти сувларининг ифлосланиш ҳолати тўғрисида маълумот
Ер усти сувларининг ҳолати устидан кузатувлар 59 та объектда, 86 та пунктда ва 108 та кузатиш нуқтасида олиб борилди. 2026-йилнинг биринчи чорагида туз таркиби, озуқа моддалари, устувор ифлослантирувчи моддалар ва ўзига хос ифлослантирувчи компонентларни аниқлаш учун кимёвий таҳлиллар ўтказилди.
Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятидаги сув оқимлари 2026-йилнинг биринчи чорагида энг катта антропоген юкни кўтаришда давом этди.
Салар канали:
- Тошкент шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида нитритли азот, аммонийли азот, фенол, мис, рух, биоген моддалар бўйича (БПК5 ва ХПК) рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш қайд этилди. 2026 йил ҳисобот даврида сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. Бошқа компонентларнинг миқдори ўтган йилга нисбатан сезиларли даражада ўзгармади. Сув сифати - V синф- ифлос сув;
- Янгийўл шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида нитритли азот ва аммонийли азотининг рухсат этилган концентрацияларидан ошиб кетиши кузатилди. Шунингдек, фенол, мис, рух ва биоген моддалар (БПК5 ва ХПК) бўйича ҳам ортиқча кўрсаткичлар кузатилди. Кислород танқислиги қайд этилган. Бошқа компонентларнинг концентрацияси ўтган йилга нисбатан сезиларли даражада ўзгармади. СИИ: V синф – ифлос сув;
Қорасув канали:
- Ҳисобот даврида мис бирикмаларидан ташқари, устувор ифлослантирувчи моддаларнинг ошиб кетиши кузатилмади. 2026-йил ҳисобот даврида каналнинг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси ўтган йилги ҳисобот давридаги даражада деярли ўзгаришсиз қолди. Тошкент шаҳридан юқоридаги кузатиш нуқтасида СИИ II синф - тоза сув; Тошкент шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида СИИ- III синф - ўртача ифлосланган сув.
Бўзсув канали:
- ҳисобот даврида, Тошкент шаҳридан юқоридаги ва қуйдаги кузатиш нуқталарида, шунингдек, ён бағрида мис ва фенол бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Ён бағрида аммонийли азот ва нитритли азот бўйича ҳам ошиб кетишлар кузатилди. 2026-йил ҳисобот даврида каналнинг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. СИИ - Тошкент шаҳридан юқоридаги кузатиш нуқтасида II синф - тоза сув; Тошкент шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида - III синф - ўртача ифлосланган сув; ён бағри қисмида - IV синф - ифлосланган сув.
Чирчиқ дарёси:
- Чирчиқ шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида ("Электрокимпром" ИЧБ) ҳисобот даврида мис бирикмаларидан ташқари устувор ифлослантирувчи моддаларнинг ошиб кетиши кузатилмади. 2026 ҳисобот даврида сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. СИИ - II синф - тоза сув;
- Чирчиқ шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида (ЎзКТЖМ) ҳисобот даврида мис, нитритли ва аммонийли азотнинг ортиқча миқдори қайд этилди. 2026 ҳисобот даврида сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. СИИ – III синф – ўртача ифлосланган сув;
- ҳисобот даврида Тошкент шаҳридан юқоридаги ва қуйидаги кузатиш нуқтасида мис, аммонийли азот ва фенол бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилди. 2026 ҳисобот даврида сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. Тошкент шаҳридан юқоридаги ва қуйидаги кузатиш нуқтасида СИИ III -синф - ўртача ифлосланган сув;
- Новомихайловка аҳоли пунктидаги кузатиш нуқтасида ҳисобот даврида мис, хром VI, фенол, нитритли азот, аммонийли азот ва биоген моддалар бўйича (БПК5) меъёрдан ошиб кетишлар кузатилди. 2026 йил ҳисобот даврида сув оқимининг кислород режими қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси деярли ўзгаришсиз қолди ва ўтган йилнинг ҳисобот даври даражасида қолди. СИИ - III синф - ўртача ифлосланган сув;
- Чиноз шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида фенол, хром VI, мис, нитритли азот ва аммонийли азот бўйича меъёрдан ошиб кетиш кузатилди. 2026-йил ҳисобот даврида сув оқимининг кислород ҳолати қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси ўтган йилги ҳисобот давридаги даражада деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ IV -синф - ифлосланган сув.
Тошкент вилоятидаги сув оқимлари - Сирдарё дарёси, Оҳангарон дарёси ва қишлоқ хўжалиги дренаж тизимлари - ўтган йилги ҳисобот давридаги каби ўртача даражада ифлосланган. СИИ қийматига кўра, сув сифати тоза ва ўртача ифлосланган сувларнинг II ва III синфларига тўғри келди.
Фарғона водийси сув оқимларининг (Қўқонсой, Исфайрамсой, Марғилонсой, Жанубий Фарғона канали ва Ўртақилилтепа коллектори) ифлосланиш даражаси 2025 йил ҳисобот давридаги ифлосланиш даражасидан сезиларли даражада фарқ қилмайди. 2026 йил ҳисобот даврида сув йўлларининг кислород ҳолати қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси ўтган йилги ҳисобот давридаги даражада деярли ўзгаришсиз қолди. СИИ қиймати бўйича, Фарғона водийси дарёларининг 2026 йилнинг биринчи чорагидаги сув сифати III синф — ўртача ифлосланган сувларга тўғри келди.
Амударё дарёсининг сув сифати 2026-йилги ҳисобот даврига нисбатан деярли ўзгаришсиз қолди. Термиз шаҳридаги кузатиш нуқтасида фенол, нефть маҳсулотлари ва мис бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Нукус шаҳридаги кузатиш нуқтасида мис ва фенол бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Бошқа ифлослантирувчи моддаларнинг ўртача концентрацияси РЭМ дан паст бўлди. 2026-йилги ҳисобот даврида сув оқимларининг кислород ҳолати қониқарли бўлди, эриган кислород концентрацияси ўтган йилги ҳисобот даври билан деярли бир хил даражада қолди. СИИ қиймати бўйича, Амударё дарёсининг Термиз шаҳридаги кузатиш нуқтасидаги сув сифати IV синф (ифлосланган сув), Нукус шаҳридаги кузатиш нуқтасида эса III синф (ўртача ифлосланган сув) тўғри келди.
Зарафшон дарёси сувнинг кимёвий таркибига асосан Самарқанд, Каттақўрғон ва Навоий шаҳарларидаги саноат корхоналаридан оқова сувлар билан дарёга кирадиган ифлослантирувчи моддалар, шунингдек, қишлоқ хўжалиги ерларидан оқаётган сувлар таъсир қилади.
- 2026-йил даврида Ровот-Хўжа тўғони яқинидаги фон кузатиш нуқтасида ер усти сувларининг ифлосланиш даражаси фон қийматларидан ошмади ва ўтган йилги ҳисобот даражасига мос келди. Мис ва фенол бўйича ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувларга тўғри келди;
- Самарқанд шаҳридаги кузатиш нуқтасида (Оққарадарё сув бўлгичининг юқори оқими) дарё ифлосланиш даражаси ўтган йилги ҳисобот даврига нисбатан деярли ўзгаришсиз қолди. Мис ва фенол бўйича ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.
- Сиёб коллекторидан қуйидаги кузатиш нуқтасида фенол, мис ва хром VI бўйича ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди.
- Толлигулёнсой ён бағридан қуйидаги кузатиш нуқтасида мис ва фенол бўйича меъёрдан ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди;
- Каттақўрғон шаҳридаги кузтиш нуқтасида мис, хром VI ва фенол бўйича меъёрдан ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди;
- Хатирчи аҳоли яшаш пунктидаги кузатиш нуқтасида фенол, хром VI ва мис бўйича меъёрдан ошиб кетишлар кузатилди. СИИ қиймати бўйича, сув сифати III синф - ўртача ифлосланган сувга тўғри келди;
- Навоий шаҳридан юқори ва қуйидаги кузатиш нуқталарида минераллашув, сулфатлар, хром VI, мис ва фенол бўйича рухсат этилган концентрациялардан ошиб кетиш кузатилди. Навоий шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида нитритли азотнинг ошиб кетиши қайд этилди. Навоий шаҳридан юқоридаги кузатиш нуқтасида дарё сувнинг сифати СИИ қиймати бўйича III синф (ўртача ифлосланган сувлар) тўғри келди; Навоий шаҳридан қуйидаги кузатиш нуқтасида эса IV синф (ифлосланган сувлар) тўғри келди.
Марказий Бухоро коллекторида Бухоро шаҳридан юқоридаги (Вобкент кўприги) ва қуйидаги (Ромитан кўприги) кузатиш нуқталарида фенол, сулфатлар, мис, ХПК ва минерализация бўйича юқори ифлосланиш даражаси кузатилди. СИИ қиймати бўйича, Бухоро шаҳридан юқоридаги ва қуйидаги оқимидаги сув сифати III синф, ўртача ифлосланган сувга тўғри келди. Бошқа ифлослантирувчи моддаларнинг ўртача концентрацияси РЭМ дан паст бўлди.
Амударё ҳавзасидаги энг йирик дарёлар - Сурхондарё ва Қашқадарё - ўтган йилги каби ўртача ифлосланган. СИИ қиймати бўйича III синф ўртача ифлосланган сувларга тўғри келди.
СИИ бўйича сув ифлосланиши мезонлари ва сув сифати яхшиланиши (ёмонлашиши) мезонлари
|
Сув сифати синфи |
Матнли таъриф |
СИИ катталиги |
Сувдан фойдаланиш имконияти тўғрисида маълумот |
|
I |
Жуда тоза |
0.3 дан кам |
Фон экологик ҳолат. Сувдан фойдаланишнинг барча турларида фойдаланиш мумкин. |
|
II |
Тоза |
0.3 дан 1.0 гача |
Инсон таъсири сезиларли, бироқ яхши экологик ҳолати сақланган. Сувдан фойдаланишнинг барча турларида фойдаланиш мумкин. |
|
III |
Ўртача ифлосланган |
1.0 дан 2.5 гача |
Экологик ҳолати қониқарли. Бу сув объектлари сувидан сувдан фойдаланишнинг кўпгина турлари, шу жумладан, стандарт тозалашдан кейин хўжалик-ичимлик мақсадларида фойдаланиш мумкин. |
|
IV |
Ифлосланган |
2.5 дан 4.0 гача |
Ифлосланган сув оқимлари – ўтиш/нобарқарор экологик ҳолатда, яъни экологик танглик деб аталмиш ҳолатда. Ушбу сув объектларининг сувидан турли мақсадларда фойдаланиш чекланган ва махсус тозалаш ва тайёрлашни талаб қилади. |
|
V |
Ифлос |
4.0 дан 6.0 гача |
Экологик ҳолати қониқарсиз. Буларга янги суғориш зонасидаги қишлоқ хўжалик ерларида коллектор-зовур тармоғининг сув ҳавзалари ва сув оқимлари, айнан – коллекторлар ва суғориш-оқизиш кўллари, шунингдек, шаҳар жойларда жойлашган ва мураккаб саноат ва хўжалик-маиший оқава сувлари билан ифлосланган сув объектлари киради. Сувдан фойдаланишнинг кўпгина турларида бундай сувдан фойдаланиш чекланган. |
|
VI |
Жуда ифлос |
6.0 дан 10.0 гача |
Ёмон ёки йўл қўйиб бўлмайдиган экологик ҳолат. Сув объектларининг бу тоифаси кўпинча аҳоли зич жойлашган саноат зоналари учун хосдир. Сув экологик хавфли - ҳар қандай сувдан фойдаланиш тури учун яроқсиз. |
|
VII |
Ҳаддан ташқари ифлос |
10.0 дан юқори |